Sau khi mở rộng địa giới hành chính, việc thống nhất chính sách phí thư viện giữa các khu vực của TPHCM đang bộc lộ nhiều điểm khác biệt đáng chú ý. Cụ thể, Thư viện Khoa học tổng hợp TPHCM đang áp dụng mức phí 20.000 đồng/thẻ/năm, trong khi Bảo tàng – Thư viện Bà Rịa – Vũng Tàu thu từ 10.000 – 20.000 đồng/thẻ/năm tùy độ tuổi, và Thư viện Bình Dương đã áp dụng mức phí 0 đồng/thẻ/năm từ lâu. Sự chênh lệch này đặt ra yêu cầu cấp thiết về một chính sách thống nhất nhằm bảo đảm cơ hội tiếp cận tri thức bình đẳng cho mọi người dân.
Theo Dự thảo Đề án mức thu phí thư viện công cộng do Sở Văn hóa và Thể thao (VH-TT) TPHCM xây dựng, mức thu 0 đồng được đề xuất áp dụng cho thẻ đọc và thẻ mượn đối với mọi tổ chức, cá nhân tại ba đơn vị trực thuộc gồm: Thư viện Khoa học tổng hợp TPHCM, Thư viện Bình Dương và Bảo tàng – Thư viện Bà Rịa – Vũng Tàu. Chính sách miễn phí này tập trung vào các dịch vụ cơ bản như đọc tài liệu tại chỗ và mượn sách về nhà. Trong khi đó, các dịch vụ nâng cao như cung cấp thông tin theo yêu cầu, thuê phòng học nhóm hay truy cập cơ sở dữ liệu thương mại sẽ tuân theo biểu giá riêng của từng đơn vị. Việc tiến tới chính sách 0 đồng không chỉ đơn thuần là bài toán tài chính, mà còn là bước chiến lược để định vị lại thiết chế văn hóa công cộng trong cộng đồng.
Đánh giá về đề xuất này, TS Thái Thu Hoài, Phó Trưởng khoa điều hành Khoa Thư viện và Xuất bản, Trường Đại học Văn hóa TPHCM, cho rằng mức thu 0 đồng là hoàn toàn hợp lý. Nguồn thu từ tiền làm thẻ hiện tại chiếm tỷ trọng rất nhỏ (dưới 2,6% tổng chi thường xuyên), trong khi chi phí hành chính cho việc thu có thể vượt qua số tiền thu được. Hy vọng lớn nhất từ chính sách này là đưa sách báo đến gần hơn với học sinh, sinh viên, trẻ em và người lao động thu nhập thấp. Bên cạnh đó, việc xây dựng Chương trình văn hóa đọc: Từ những kệ sách nhỏ đến chiến lược tri thức số sẽ tạo nền tảng vững chắc để thu hút bạn đọc trong kỷ nguyên số.
Tuy nhiên, chính sách miễn phí cũng đặt ra bài toán lớn về nguồn lực và tự chủ tài chính cho các đơn vị sự nghiệp công lập. Sở Tài chính TPHCM yêu cầu cần đánh giá kỹ lưỡng tác động, bổ sung số liệu chi phí tổ chức thu và nhu cầu ngân sách bù đắp. Để đáp ứng lượng bạn đọc dự báo sẽ tăng cao, các chuyên gia khuyến nghị Nhà nước cần có cơ chế bảo đảm kinh phí hoạt động thường xuyên, kết hợp mô hình “miễn phí dịch vụ cơ bản – thu phí dịch vụ giá trị gia tăng”, đẩy mạnh xã hội hóa và Ứng Dụng Công Nghệ Khử Trùng Trong Quản Lý Và Bảo Quản Tài Liệu Thư Viện nhằm tối ưu hóa vận hành, xóa bỏ rào cản tài chính và đưa tri thức đến mọi tầng lớp nhân dân.
