Từ những chuyến đi thiện nguyện, em Nguyễn Cao Khánh, học sinh lớp 11 Văn 1, Trường THPT Chuyên Chu Văn An (phường Tây Hồ), nhận thấy trẻ em tại nhiều địa bàn vùng cao có nhu cầu đọc sách, tìm hiểu kiến thức nhưng điều kiện tiếp cận tài liệu còn hạn chế. Thực tế đó thôi thúc nam sinh tìm kiếm những giải pháp đưa sách đến gần hơn với các bạn nhỏ ở những nơi còn nhiều khó khăn.
Là một trong ba thí sinh đoạt giải Nhất Cuộc thi Đại sứ Văn hóa đọc thành phố Hà Nội năm 2026, Khánh xem cuộc thi là cơ hội để chia sẻ sáng kiến, tìm kiếm sự đồng hành và lan tỏa thông điệp về giá trị của việc đọc sách. Đáng chú ý, nam sinh đề xuất tận dụng những vật liệu như bìa carton còn sử dụng được để làm tủ sách di động, giúp việc vận chuyển sách đến vùng cao thuận tiện hơn, đồng thời tiết kiệm chi phí và hạn chế lãng phí.
Không chỉ quan tâm đến sách in, Khánh còn đề xuất thu âm nội dung sách thành các chương trình sách nói, podcast để người dân ở vùng cao có thể tiếp nhận tri thức thông qua hệ thống loa tại địa phương. Hình thức này giúp những người gặp khó khăn trong việc đọc chữ vẫn có thể tiếp cận nội dung sách bằng cách nghe. Em cũng nghĩ đến việc phát triển mô hình tương tự để đưa sách đến với các chiến sĩ đang làm nhiệm vụ tại biển đảo, góp phần thực hiện hiệu quả hành trình đưa sách đến trường cho mọi lứa tuổi.
Cũng đoạt giải Nhất cuộc thi Đại sứ Văn hóa đọc thành phố Hà Nội năm 2026, em Phạm Ngọc Thảo, học sinh lớp 8A6, Trường THCS Ngô Gia Tự (phường Bạch Mai), lựa chọn cách lan tỏa tình yêu sách từ chính môi trường học đường. Thảo chia sẻ, đọc sách giúp em khám phá kiến thức về lịch sử, con người và cuộc sống. Những câu chuyện trong sách không chỉ mở rộng hiểu biết mà còn giúp em biết yêu thương, chia sẻ và có trách nhiệm hơn với bản thân, cộng đồng.
Trong hành trình trở thành Đại sứ Văn hóa đọc, nữ sinh thường xuyên rủ bạn bè cùng đọc, giới thiệu những cuốn sách hay và chia sẻ bài học ý nghĩa. Tại trường, Thảo cùng các bạn duy trì hoạt động đọc sách dưới tán cây, tại thư viện và trong những giờ sinh hoạt lớp. Theo Thảo, những hoạt động gần gũi giúp việc đọc trở nên tự nhiên, thú vị hơn, đồng thời tạo cơ hội để học sinh trao đổi kiến thức và hình thành thói quen đọc mỗi ngày.
Đằng sau tình yêu sách của trẻ em thường có sự đồng hành của gia đình. Chị Bùi Thị Thúy Hằng, phụ huynh em Phạm Ngọc Thảo, cho biết gia đình đã định hướng cho con đọc sách từ nhỏ. Bên cạnh việc lựa chọn sách phù hợp với từng độ tuổi, gia đình còn khuyến khích Thảo tham gia các chương trình giới thiệu sách do nhà trường và địa phương tổ chức để rèn luyện kỹ năng.
Đánh giá về sức lan tỏa của Cuộc thi Đại sứ Văn hóa đọc thành phố Hà Nội năm 2026 với chủ đề ‘Sách và Ước mơ vươn xa’, bà Nguyễn Thị Việt Hà, Phó Giám đốc Trung tâm Văn hóa và Thư viện Hà Nội, cho biết cuộc thi đã thu hút 1.070 trường với 327.602 học sinh tham gia. Theo bà, những sáng kiến của học sinh cho thấy các em không chỉ tiếp nhận tri thức mà còn biết vận dụng kiến thức, biến tình yêu sách thành những hành động có ích cho cộng đồng.
Tuy nhiên, trong bối cảnh công nghệ số phát triển mạnh mẽ, việc duy trì thói quen đọc sách vẫn đối mặt với nhiều thách thức. Theo GS.TS Phạm Tất Dong, nguyên Phó Chủ tịch Hội Khuyến học Việt Nam, internet và mạng xã hội mang đến nhiều lựa chọn giải trí nhanh, dễ làm giảm khả năng tập trung và thói quen đọc sâu của giới trẻ. Bên cạnh đó, điều kiện tiếp cận sách chưa đồng đều cũng là một rào cản lớn.
Để giải quyết bài toán này, GS.TS Phạm Tất Dong cho rằng cần thay đổi nhận thức về việc đọc, biến nó thành nhu cầu tự thân của mỗi người. Đồng thời, việc đổi mới thư viện trường học và vùng cao thông qua chuyển đổi số, xây dựng tủ sách dân cư, mở rộng không gian đọc thân thiện sẽ là những giải pháp then chốt giúp phát triển văn hóa đọc bền vững trong đời sống xã hội.
