Không chỉ bổ sung cho hệ thống công lập, các mô hình thư viện tư nhân đang vươn lên trở thành những điểm sáng quan trọng trong việc lan tỏa văn hóa đọc từ cộng đồng. Chị Bạch Thị Thu Huệ, người sáng lập thư viện Hạnh Phúc tại xã Vũ Ninh, tỉnh Bắc Ninh, chia sẻ rằng chính tình yêu sách và mong muốn trao truyền những giá trị tri thức đã thôi thúc chị xây dựng không gian này. Sau gần 8 tháng đi vào hoạt động, điều khiến chị tâm đắc nhất chính là sự chuyển biến tích cực trong thói quen của người dân, khi ngày càng nhiều người tìm đến sách và trở thành độc giả thường xuyên.
Tại Thư viện Hạnh Phúc, không gian đọc không chỉ đơn thuần là nơi lưu trữ sách mà còn được thiết kế như một trải nghiệm đầy gắn kết. Chị Lương Thu Huyền, một phụ huynh thường xuyên đưa con đến đây, bày tỏ sự ấn tượng trước sự tận tâm và gần gũi của ban quản lý. Trong khi đó, em Ngô Hoàng Phúc, học sinh Trường THCS Thị Cầu (Bắc Ninh), cho biết các hoạt động như phiếu đọc sách, nhật ký biết ơn hay trò chơi tích điểm đổi quà đã biến việc đọc sách thành một niềm vui mỗi ngày.
Bên cạnh các mô hình hướng tới cộng đồng rộng rãi, hệ thống thư viện chuyên ngành cũng ghi dấu ấn mạnh mẽ. Tiêu biểu như CA’ Library – hệ thống thư viện kiến trúc, nghệ thuật miễn phí do kiến trúc sư Nguyễn Công Hiệp sáng lập. Khởi nguồn từ bộ sưu tập cá nhân, sau 12 năm phát triển, hệ thống này đã mở rộng lên 8 cơ sở tại Hà Nội và 1 cơ sở liên kết tại Đà Lạt. Anh Hiệp nhấn mạnh, việc tiếp cận các đầu sách chuyên ngành đắt đỏ và khan hiếm từng là rào cản lớn đối với sinh viên và người làm nghề; do đó, thư viện chuyên ngành ra đời đã giải quyết triệt để bài toán thiếu hụt học liệu chuyên sâu.
Sinh viên Nguyễn Doãn Thiện Nhân (Đại học Kiến trúc Hà Nội) cho biết, giữa bối cảnh các thư viện chuyên ngành còn khan hiếm, CA’ Library đã trở thành “bệ phóng” quen thuộc cung cấp nguồn tài liệu phong phú cho người học từ năm nhất cho đến khi ra trường. Ngoài ra, xu hướng phát triển thư viện tư nhân hiện nay rất đa dạng: từ mô hình chuyên sâu kết hợp thư viện số như Thư viện Nguyễn Văn Hưởng (Hà Nội), mô hình hỗ trợ người khuyết tật của Câu lạc bộ Không gian đọc Hy vọng, cho đến những địa chỉ được chính quyền địa phương ghi nhận và chuyển đổi thành thư viện cộng đồng như Thư viện Tích Lộc (Hà Nội).
Đánh giá về chặng đường phát triển này, Tiến sĩ Vũ Dương Thúy Ngà, nguyên Vụ trưởng Vụ Thư viện, nhận định rằng các chính sách hỗ trợ và hành lang pháp lý từ Luật Thư viện đã tạo động lực lớn để hệ thống thư viện tư nhân nở rộ. Dù vậy, những thách thức về nguồn vốn, nhân lực, địa điểm hay việc duy trì thói quen đọc của công chúng vẫn là bài toán hiện hữu. Để các mô hình này tiếp tục phátياة bền vững, cần có sự chung tay hỗ trợ về nghiệp vụ và luân chuyển sách từ hệ thống công lập, sự đồng hành của chính quyền địa phương, đồng thời đòi hỏi chính các nhà sáng lập phải không ngừng đổi mới không gian và phương thức phục vụ.
