Giáo dục là quyền cơ bản của mỗi người, và đối với những học sinh khiếm thị, việc tiếp cận tri thức đòi hỏi những phương tiện đặc thù. Hiện nay, nhu cầu lớn nhất của các em là có đủ sách giáo khoa dưới định dạng chữ nổi Braille.
Mặc dù phần lớn học sinh khiếm thị đang học hòa nhập tại các trường phổ thông, sử dụng cùng chương trình với học sinh không khiếm thị, nhưng sự thiếu hụt sách chữ nổi tương ứng đã gây ra nhiều rào cản lớn. Các em chủ yếu phải dựa vào việc nghe giảng và ghi nhớ, khiến quá trình học tập gặp nhiều hạn chế và không thể phát huy hết tiềm năng.
Những Thách Thức Trong Hành Trình Mang Sách Chữ Nổi Đến Trường
Hành trình đưa sách chữ nổi đến tay học sinh khiếm thị chưa bao giờ là dễ dàng, từ những nỗ lực thủ công đến những rào cản về chi phí và công nghệ. Trong quá khứ, trước khi các thiết bị in chuyên dụng trở nên phổ biến, việc sản xuất sách Braille là một quá trình vô cùng công phu và dựa nhiều vào sự tận dụng, nỗ lực của con người.
Cô Nguyễn Thị Tuyết Quỳnh, một giáo viên tại Trung tâm Giáo dục – Hướng nghiệp Trẻ em mù TP. Huế, chia sẻ về những kỷ niệm cũ: “Thời điểm cuối năm, chúng tôi thường đi xin giấy lịch cũ, gom thành từng xấp để ép nổi. Sau đó, suốt các tháng hè, mọi người tập trung vào nhân bản sách. Có những cuốn sách được ghép từ nhiều loại giấy khác nhau, chỗ dày, chỗ mỏng, nhưng vẫn là tài liệu quý giá theo học sinh suốt cả năm học.”
Hiện nay, nhờ sự tiến bộ của công nghệ, việc nhân bản sách giáo khoa chữ nổi đã thuận lợi hơn phần nào với sự hỗ trợ của phần mềm chuyển đổi sang chữ Braille và các loại máy in chuyên dụng. Tuy nhiên, đây vẫn là một quy trình đòi hỏi sự cẩn trọng và tỉ mỉ ở từng chi tiết để đảm bảo sách phù hợp với cách học đặc thù của học sinh khiếm thị.
Ông Hoàng Tuấn Hải, Phó Giám đốc Trung tâm Giáo dục – Hướng nghiệp Trẻ em mù, người có gần 10 năm kinh nghiệm trong lĩnh vực này, cho biết: “Một cuốn sách Braille khoảng 225 trang phải mất hơn hai tiếng rưỡi để in. Phần khó nhất là bố trí bố cục. Trong sách thường, chú thích hay yêu cầu bài học được đặt ở góc nhỏ, dễ quan sát. Nhưng khi chuyển sang Braille dễ trở nên rối, buộc chúng tôi phải sắp xếp lại một cách hợp lý.”
Ngoài ra, việc xử lý lỗi chính tả, căn chỉnh dòng cũng tốn nhiều thời gian. Một thách thức lớn nữa là hiện chưa có công nghệ in hình minh họa chuyên biệt, khiến những bài học có tranh, ảnh vẫn khó tiếp cận đối với các em.
Sách chữ nổi Braille thường dày và nặng hơn sách chữ sáng thông thường gấp 2-3 lần do cần không gian để tạo ra các chấm xúc giác. Điều này dẫn đến việc một cuốn sách giáo khoa khi chuyển sang Braille phải chia thành 2-3 tập, gây khó khăn cho học sinh trong việc mang vác, dễ làm sách bị sổ gáy và khó bảo quản.
Bên cạnh những khó khăn về kỹ thuật và vật lý, vấn đề bản quyền cũng là một rào cản lớn khi các trung tâm chưa có đủ file chế bản để nhân bản đồng bộ. Đặc biệt, chi phí sản xuất cao là một thách thức không nhỏ. Chỉ riêng chi phí in ấn, một cuốn sách chữ nổi đã tốn gấp 5-6 lần so với sách thường. Có những bộ sách, tổng chi phí in ấn có thể lên đến khoảng 10 triệu đồng, vượt quá khả năng tự trang bị của nhiều gia đình học sinh khiếm thị, làm hạn chế cơ hội tiếp cận tài liệu học tập của các em.
Ánh Sáng Từ Chính Sách Mới: Sách Chữ Nổi Vào Thư Viện Trường Học
Trước thực trạng này, một tin vui đã đến, hứa hẹn mang lại sự thay đổi lớn cho giáo dục hòa nhập và học sinh khiếm thị.
Bộ Giáo dục và Đào tạo vừa công bố dự thảo nghị định về chính sách miễn phí sách giáo khoa trong giáo dục phổ thông. Theo dự thảo, Nhà nước sẽ đầu tư mua sắm sách giáo khoa, bao gồm cả sách chữ nổi Braille, để trang bị cho thư viện trường học. Học sinh và giáo viên sẽ được mượn sử dụng theo năm học hoặc học kỳ, sau đó hoàn trả để tiếp tục tái sử dụng. Đây là một bước tiến quan trọng nhằm đảm bảo bình đẳng trong tiếp cận giáo dục.
Ước tính, Việt Nam có gần 2 triệu người khiếm thị, trong đó khoảng 16.000 – 23.000 là trẻ em trong độ tuổi đi học. Tuy nhiên, hiện tại, chưa đến 1% số đầu sách được chuyển đổi sang định dạng tiếp cận như chữ Braille hoặc sách nói. Điều này càng trở nên cấp thiết hơn khi chương trình giáo dục phổ thông mới đang được triển khai theo từng năm học, đòi hỏi sự cập nhật liên tục về tài liệu.
Mở Rộng Cơ Hội Học Tập Toàn Diện
Chính sách đưa sách Braille vào thư viện trường học được kỳ vọng sẽ mở ra nhiều cơ hội học tập toàn diện cho học sinh khiếm thị. Khi có một kho sách Braille dùng chung, các em có thể mượn sách về nhà, đọc trước bài hoặc ôn tập sau giờ học một cách chủ động.
Sách được tổ chức thành hệ thống và phục vụ nhiều năm, không chỉ giúp các em học bằng nghe và ghi nhớ mà còn có thể tự đọc, tự tra cứu bài, từ đó nâng cao khả năng tự học và hiểu bài sâu sắc hơn. Đồng thời, giáo viên cũng sẽ thuận lợi hơn trong việc hướng dẫn và hỗ trợ học sinh. Đối với học sinh lớn tuổi, thư viện còn có thể kết hợp sách chữ nổi với sách nói và các tài nguyên số khác, tạo nên một môi trường học tập đa dạng và phong phú.
Vun Đắp Niềm Tin, Thắp Sáng Tương Lai
Thông tin về việc đưa sách giáo khoa bằng chữ nổi Braille vào chính sách miễn phí sách giáo khoa thực sự mang lại niềm vui lớn và sự yên tâm cho học sinh, giáo viên, và phụ huynh. Đây không chỉ là một chính sách hỗ trợ vật chất mà còn là sự công nhận, khuyến khích và vun đắp niềm tin vào khả năng vươn lên của những học sinh kém may mắn.
Việc đảm bảo quyền tiếp cận tri thức bình đẳng cho mọi đối tượng sẽ góp phần quan trọng vào việc xây dựng một xã hội công bằng và nhân văn hơn, nơi không ai bị bỏ lại phía sau trên con đường chinh phục tri thức và thắp sáng tương lai của mình.
