Văn hóa đọc đang đứng trước nhiều thách thức trong thời đại công nghệ số. Nắm bắt được thực trạng này, Ba Lan đã triển khai một mô hình thư viện độc đáo và sáng tạo: Metroteka – thư viện “tốc hành” ngay tại ga tàu điện ngầm. Ra mắt vào ngày 4/9 tại ga Kondratowicza thuộc tuyến M2, quận Targówek, thủ đô Warsaw, dự án này không chỉ cung cấp sách mà còn tạo ra một không gian văn hóa đa năng, hứa hẹn khơi dậy niềm đam mê đọc sách cho người dân, đặc biệt là những hành khách bận rộn.
Metroteka: Không Gian Đọc Sách Đa Năng Dưới Lòng Đất
Thiết Kế Hiện Đại và Tiện Ích Vượt Trội
Thư viện Metroteka trải rộng trên diện tích 150 mét vuông, được quy hoạch thành hai khu vực đọc sách riêng biệt dành cho người lớn và trẻ em. Ngoài ra, không gian còn có thể tổ chức các sự kiện và hoạt động đọc sách cộng đồng, biến nơi đây thành một trung tâm văn hóa sôi động.
Điểm nhấn đặc biệt là bức tường vườn thủy canh xanh mát, trồng các loại thảo mộc tươi như húng quế, kinh giới cùng hoa sen cạn, păng-xê mà không cần ánh sáng mặt trời hay đất tự nhiên. Sự hiện diện của “khu vườn” này mang đến một bầu không khí thư thái, giúp hành khách gác lại điện thoại, tìm đến sách để giải tỏa căng thẳng sau những giờ làm việc hay di chuyển.
Không chỉ dừng lại ở việc đọc sách, Metroteka còn cung cấp nhiều tiện ích vượt trội. Du khách có thể học tập hoặc làm việc tại khu vực chung, mượn laptop để lướt mạng hoặc đơn giản là nhâm nhi cà phê hay socola nóng miễn phí để thư giãn trong những khoảng thời gian chờ tàu.
Quy Trình Mượn/Trả Sách Tự Động, Nhanh Chóng
Với hơn 16.000 đầu sách đa dạng được trưng bày, Metroteka tạo điều kiện thuận lợi nhất cho độc giả. Việc mượn sách trở nên “tốc hành” nhờ hệ thống máy thanh toán tự động sử dụng chip không tiếp xúc. Đặc biệt, độc giả có thể trả sách ngay tại thư viện hoặc thông qua tủ đồ đặt trên mặt đường, hoạt động 24/7, mang lại sự linh hoạt tối đa.
Ngay trong ngày đầu đi vào hoạt động, thư viện đã ghi nhận hơn 400 cuốn sách được thuê, chủ yếu là tài liệu học tập, sách du lịch và các loại cẩm nang, cho thấy sức hút ban đầu mạnh mẽ của mô hình này.
Tham Vọng Khôi Phục Văn Hóa Đọc Của Ba Lan
Thách Thức Từ Thực Trạng Văn Hóa Đọc
Mô hình Metroteka ra đời với tham vọng lớn lao là khuyến khích người dân Ba Lan đọc nhiều hơn. Theo khảo sát thường niên của Thư viện Quốc gia Ba Lan, chỉ 41% số người được hỏi đã đọc ít nhất một cuốn sách vào năm 2024, một con số đáng báo động khi so sánh với mức 50% vào cuối thập niên 90 và đầu những năm 2000.
Nguyên nhân chính được chỉ ra là sự cạnh tranh gay gắt từ các phương tiện giải trí khác như truyền hình, dịch vụ phát trực tuyến và điện thoại thông minh. Giám đốc Thư viện Quốc gia Tomasz Makowski cũng thừa nhận rằng con số này cao hơn mặt bằng chung Nam Âu nhưng lại thấp hơn đáng kể so với các nước Bắc Âu hay thậm chí là Cộng hòa Czech láng giềng.
Góc Nhìn Từ Các Chuyên Gia
Bà Grażyna Strzelczak-Batkowska, Phó giám đốc thư viện Targówek, bày tỏ ước mơ biến Metroteka thành một trung tâm giáo dục và văn hóa thực thụ, không chỉ là nơi mượn sách. Bà kỳ vọng bức tường thủy canh sẽ được sử dụng cho các cuộc tranh luận về an ninh lương thực, phát triển bền vững và những giải pháp ứng phó với biến đổi khí hậu. Bà nhấn mạnh vị trí dưới lòng đất độc đáo này giúp thư viện tiếp cận gần hơn với những người đi làm bận rộn, giảm thiểu rào cản về thời gian và địa lý. “Sách đâu phải làm bằng thủy tinh – bạn chỉ cần ghé đến, chọn vài cuốn, bỏ vào máy thanh toán, thế là xong, bạn có thể khởi hành cuộc phiêu lưu mới rồi,” bà vui vẻ chia sẻ.
Ông Tomasz Makowski giải thích thêm về lý do lịch sử đằng sau sự suy giảm văn hóa đọc ở Ba Lan: đất nước này đã mất tới 70% thư viện trong Thế chiến thứ hai, khiến “có vài thế hệ không được thấy cha mẹ hay ông bà mình trước một bức tường sách”. Ngoài ra, yếu tố văn hóa cũng đóng vai trò quan trọng khi “đọc sách giờ đây không còn gắn với tuổi trưởng thành” mà thường liên tưởng đến “trường học, giáo viên, thủ thư và thường là các bà mẹ đọc cho con cái nghe”.
“Mở thư viện tại ga tàu điện ngầm giống như một giấc mơ đối với chúng tôi,” ông Makowski nói. Ông tin rằng điều này sẽ thách thức những định kiến cũ. Theo ông, một thư viện hiện đại nên “đẹp đẽ và cởi mở; hấp dẫn chứ không phải đáng sợ. Đó không phải một nơi tôn nghiêm, mà là nơi bạn có thể thư thả, thoải mái, tham gia các cuộc thảo luận, tham vấn cộng đồng hoặc gặp gỡ mọi người.” Thậm chí, Thư viện Quốc gia còn đi tiên phong khi mở một phòng đọc “ồn ào”, nơi “không ai suỵt suỵt hay bảo bạn im lặng”, phá vỡ truyền thống yên tĩnh lâu đời. Ông nhận xét rằng, dù mục đích là “ồn ào”, nhưng không gian này vẫn khá yên tĩnh và mọi người có thể trò chuyện, dạy kèm hoặc học tập theo nhiều hình thức khác nhau.
Metroteka: Một Làn Gió Mới Cho Cộng Đồng Đọc Sách
Thư viện “tốc hành” Metroteka tại ga tàu điện ngầm Kondratowicza là một minh chứng rõ ràng cho sự sáng tạo và nỗ lực của Ba Lan trong việc khôi phục và phát triển văn hóa đọc. Bằng cách mang sách đến gần hơn với cuộc sống bận rộn của người dân, kết hợp với không gian hiện đại và tiện ích đa dạng, Metroteka không chỉ là một thư viện mà còn là một trung tâm văn hóa, giáo dục tiên phong.
Đây là một mô hình đáng học hỏi, cho thấy rằng ngay cả trong không gian công cộng sầm uất nhất, sách vẫn có thể tìm được vị trí xứng đáng và truyền cảm hứng cho cộng đồng.
